Romańska kolegiata z XII wieku, pomnik historii, z renesansowym nagrobkiem Szydłowieckich i brązowym Lamentem Opatowskim.
Kolegiata to jeden z najcenniejszych romańskich kościołów w Polsce. Nie zachował się dokument fundacyjny, ale badacze datują budowę na drugą ćwierć i połowę XII wieku; kanonicy opatowscy wzmiankowani są w 1206 roku. Trójnawowa bazylika z ciosów piaskowca przeszła później gotyckie, renesansowe i barokowe przeróbki. W 2023 roku uznano ją za pomnik historii.
Najcenniejszy jest renesansowy nagrobek kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego i jego syna. Pod postacią rycerza znajduje się brązowa płaskorzeźba z warsztatu Bartłomieja Berrecciego, zwana Lamentem Opatowskim: 41 postaci, wśród nich król Zygmunt Stary, dworzanie i muzycy, opłakuje zmarłego kanclerza.
Ściany zdobią malowidła batalistyczne, m.in. „Bitwa pod Wiedniem”, a na sklepieniu są sceny z życia św. Marcina. Kolegiata stoi kilka kroków od rynku, pod którym biegnie podziemna trasa turystyczna. Opatów leży około 30 km od Tarnobrzega.
Zdjęcia: fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 3.0; fot. Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 3.0.
